AA.VV.

ISPANOAMERICANA Anno XLVI, n. 208, 2026

“A dos bandas. Un ejercicio de parejas transatlánticas”
0 Valutazione
stato: Disponibile
Argomento: Letteratura
Collana: Letterature d'America
anno: 2026
, pagine: 114

ISSN: 1125-1743
15,00 €
15,00 €
 Torna a: LETTERATURE D'AMERICA

MARCELA CROCE, Los raros: inicio de las galerías infames latinoamericanas

ALESSANDRA GHEZZANI, Extranjerización e iconoclastia: la técnica del retrato en Los raros de Rubén Darío

ANALÍA GERBAUDO, Alrededor de los des(h)echos. Notas sobre prácticas y algunos debates

SUSANNA NANNI, Archivos de memoria en la educación: a dos bandas entre Argentina e Italia

MANUELA BARRAL, Algunas ambivalencias en el mito de origen de Sur contado por Victoria Ocampo

CAMILLA CATTARULLA, Roger Caillois y el intercambio cultural transnacional

ROSSANA NOFAL, Una cinta de moebius para pensar la escritura de Primo Levi. Inscripciones en las sentencias por delitos de lesa humanidad

EMILIA PERASSI, La voz del sobreviviente: apuntes para una lectura argentina de Primo Levi (y una conversación con Nora Strejilevich)


COLLABORATORI

MARCELA CROCE è Professoressa di Problemi di Letteratura Latinoamericana presso la Facoltà di Lettere e Filosofia della Universidad de Buenos Aires (UBA), dove dirige l’Instituto Interdisciplinario de Estudios e Investigaciones de América Latina (INDEAL). È stata Visiting Professor in Università di Brasile, Cile, Ecuador, Colombia, Messico, Spagna e Italia. È responsabile di progetti di ricerca prestigiosi e ha pubblicato oltre trenta volumi tra monografie, curatele ed edizioni critiche.

ALESSANDRA GHEZZANI insegna Lingua e letterature ispanoameri-cane presso l’Università di Pisa. I suoi interessi di ricerca si con-centrano sulla narrativa ispanoamericana moderna e contempora-nea, la rappresentazione dei processi culturali nei saggi e nelle cro-nache del XIX secolo, la trattazione saggistica e i procedimenti finzionali. Ha dedicato studi alla figura e all’opera di Rubén Darío, di cui ha tradotto, per la prima volta in Italia, Los raros (ETS, 2012). Con riferimento alla narrativa più recente, oltre a vari articoli saggi su Cortázar, Carpentier, Arenas, Cabrera Infante, Peri Rossi e Di Benedetto, ha approfondito, in particolare, l’opera di Jorge Luis Borges, cui ha dedicato le monografie Borges critico letterario. Strutture e procedimenti discorsivi (ETS, 2008) e Leggere Borges (Carocci, 2023).

ANALÍA GERBAUDO insegna Teoria della Letteratura e Didattica della Lingua e della Letteratura presso la Universidad Nacional del Litoral. È Ricercatrice Senior del CONICET. Dirige la casa editri-ce Vera cartonera e la rivista El taco en la brea (entrambe online). È stata Visiting Fellow Professor presso il Trinity College (University of Oxford) e Directrice d’études invitata presso il Centre européen de sociologie et de sciences politiques (École des Hautes Études en Sciences Sociales).

SUSANNA NANNI è Professoressa Associata di Lingua e letterature ispanoamericane presso l’Università Roma Tre. I suoi ambiti di ricerca si concentrano sulle tensioni tra testimonianza e finzione, memoria e post-memoria, eredità e identità nella narrativa e nel teatro ispanoamericano – in particolare argentino – del XX e XXI secolo; sulle rappresentazioni della violenza, dell’esilio, delle migrazioni e della desaparición (con riferimento privilegiato al dialo-go tra America Latina e Mediterraneo), temi su cui ha pubblicato in Italia e all’estero. Tra i volumi più recenti: Monologhi per l’Identità. Antologia di autrici e autori di TxI (Nova Delphi, 2025) e Memoria viva de la desaparición. Literatura y desafío pedagógico en Argentina y il Mediterraneo (Teseo, 2025).

MANUELA BARRAL è candidata al Dottorato di Ricerca in Letteratura presso la Universidad de Buenos Aires. Ha ottenuto la Friends of Princeton University Library Research Grant ed è stata borsista del CONICET e della Universidad de Buenos Aires. Fa parte del Consiglio di Direzione dell’Archivio Storico di Riviste Argentine (AHIRA). Ha curato e introdotto l’edizione della Correspondencia Victoria Ocampo–Virginia Woolf (Rara Avis/Fundación Sur, 2020), successivamente tradotta in porto-ghese (Bazar do Tempo, 2024) e in italiano (Edizioni Medhelan, 2024).

CAMILLA CATTARULLA è Professoressa Ordinaria di Lingua e lette-rature ispanoamericane presso l’Università Roma Tre. Dal 2018 al 2024 è stata Direttore del Centro Interdipartimentale di Studi Americani (CRISA) sempre presso Roma Tre. Si è occupata di let-teratura di viaggio, dell’emigrazione e dell’esilio, di diritti umani, dei rapporti tra iconografia e letteratura e tra letteratura e politica, di pratiche e rappresentazioni del cibo, temi sui quali ha pubblica-to monografie e saggi su riviste e volumi collettivi in Italia e all’e-stero. Per Roma Tre dal 2021 al 2025 ha coordinato il progetto Horizon 2020 –MSCA-RISE 2019 titolato: “Archives in Transition: Collective Memories and Subaltern Uses.”

ROSSANA NOFAL è Ricercatrice Principale del CONICET (INVE-LEC-UNT) e Professoressa di Letteratura latinoamericana presso la Facoltà di Lettere e Filosofia della Universidad Nacional de Tucumán. È Direttrice del Dottorato in Lettere e di progetti di ricerca afferenti all’Instituto Interdisciplinario de Estudios Latinoamericanos della medesima università. Fa parte del Consiglio Editoriale della Rivista Telar (IIELA). Tra le sue pubbli-cazioni si segnalano i volumi La escritura testimonial en América Latina. Imaginarios revolucionarios del sur (UNT, 2000) e Cuentos de gue-rra (UNL, 2022).

EMILIA PERASSI è Professoressa Ordinaria di Lingue e letterature ispanoamericane presso l’Università di Torino. Le sue linee di ricerca riguardano la narrativa testimoniale e post-testimoniale, la letteratura della migrazione e le relazioni transatlantiche. Coordina il progetto “Literatura y Derechos Humanos,” realizzato insieme a diciannove università latinoamericane, statunitensi ed europee. Dirige la rivista Cultura Latinoamericana e la sezione latinoamerica-na di Oltreoceano. Per le sue pubblicazioni e altre attività si rinvia alla pagina istituzionale: https://www.studium.unito.it/do/ docenti.pl/Show?id=eperassi# tab-profilo


RESÚMENES

MARCELA CROCE, Los raros: inicio de las galerías infames latinoameri-canas. Entre la publicación inicial de Los raros (Rubén Darío, 1896) y la edición de La literatura nazi en América (Roberto Bolaño, 1996) circula un conjunto de textos dispuestos como colecciones de extravagantes. Aquí se indagan dos puntos de la voluntariosa serie: el arranque dariano y la aparición de Historia universal de la infamia de Borges en 1935. El regodeo modernista en lo mórbido de una progenie artística muta a versión desenfadada de la serie criminal, empecinada antes en conseguir un público que en afir-mar las afinidades electivas.

ALESSANDRA GHEZZANI, Extranjerización e iconoclastia: la técnica del retrato en Los raros de Rubén Darío. El artículo examina el aporte que la colección de ensayos Los raros (1896) de Rubén Darío brinda a la consolidación de la corriente estética modernista, poniendo el foco en las prácticas de reelaboración, imitación y remodelación de los textos comen-tados y reseñados en el volumen. Se presta especial atención a la figura del retrato, con ejemplos como los de Rachilde, Ibsen y otros, para mostrar cómo la descripción física de los autores lle-vada a cabo por Darío se convierte en una práctica discursiva dotada de un marcado componente crítico-comentativo.

ANALÍA GERBAUDO, Alrededor de los des(h)echos. Notas sobre prácticas y algunos debates. ¿Qué margen de acción autónoma nos queda, como investiga-dorxs en ciencias sociales y humanas, en el actual régimen trans-nacional de producción del saber? ¿Y qué margen nos damos? La descripción de prácticas colectivas llevadas adelante desde dos instituciones públicas de Argentina es el puntapié inicial para una reflexión alrededor de tres conceptos involucrados en una res-puesta, siempre parcial y situada, a estas preguntas: “democracias iliberales,” “desconstrucción” y “posdictadura.”

SUSANNA NANNI, Archivos de memoria en la educación: a dos bandas entre Argentina e Italia. A partir de un estudio de caso sobre una experiencia didáctica realizada en plena pandemia que aquí se ilustra a pinceladas, el presente artículo pretende dialogar con el trabajo de Analía Gerbaudo, compañera de juego de “A dos bandas,” a través de perspectivas, actitudes, intenciones e inquietudes compartidas, a pesar de las distancias. Entre las intersecciones y los elementos comunes de nuestros trabajos, destacan: las prácticas de exhuma-ción y rescate de des(h)echos; la confluencia de la didáctica y la investigación en un mismo territorio; el carácter colectivo en la construcción conjunta del conocimiento; la transformación de una situación de crisis en oportunidad.

MANUELA BARRAL, Algunas ambivalencias en el mito de origen de Sur contado por Victoria Ocampo. Se indaga cómo Victoria Ocampo narra su rol de fundadora y directora de la revista Sur bajo la hipótesis de que construye un mito de origen ambivalente: inicialmente le quita agencia a su participación, pero, a medida que transcurre el tiempo y se acerca el final de su trayectoria, realiza otro movimiento y asume su protagonismo. Se analizarán sus artículos sobre los aniversarios de Sur, su discurso de aceptación como miembro de la Academia Argentina de Letras y su Autobiografía.

CAMILLA CATTARULLA, Roger Caillois y el intercambio cultural transna-cional. En 1939, el filósofo francés Roger Caillois llega a Buenos Aires invitado por Victoria Ocampo para un ciclo de conferencias. Permanecerá allí seis años, integrándose perfectamente en la revista Sur. De regreso a Francia, fundará para Gallimard la colección “La cruz del Sur,” dedicada a la publicación de autores latinoamericanos contemporáneos. El presente artículo examina la experiencia de Caillois en Argentina, a la cual el mismo reco-nocerá una función de gran importancia para su perfecciona-miento como escritor. En efecto, Caillois puede ser considerado básicamente como un intelectual transnacional que ha sabido moverse a ambos lados del Atlántico, convirtiéndose en un bar-quero de la literatura latinoamericana en Europa y de la literatura francesa en Sudamérica.

ROSSANA NOFAL, Una cinta de moebius para pensar la escritura de Primo Levi. Inscripciones en las sentencias por delitos de lesa humanidad. El artículo propone una lectura del uso de la metáfora de la zona gris diseñada en la escritura de Primo Levi en su libro Los hundi-dos y los salvados (Barcelona: Muchnik Editores, 1989) para expli-car la no imputación de los testigos colaboradores en las senten-cias de los juicios por delitos de lesa humanidad desarrollados en la ciudad de San Miguel de Tucumán (Argentina) desde agosto del año 2008. La escala compromete tanto las modulaciones de la ficción del género como los protocolos para editar los testimo-nios producidos en la sede judicial. El eje de sentido es la lectura de la sentencia en tanto artefacto literario.

EMILIA PERASSI, La voz del sobreviviente: apuntes para una lectura argentina de Primo Levi (y una conversación con Nora Strejilevich). Este artículo examina la recepción de Primo Levi en la Argentina y su progresiva incorporación a la memoria pública del Holocausto. A partir de las periodizaciones de Kahan, Lvovich y Wechsler, y de las lecturas de Paula Simón y Liliana Ruth Feierstein, se propone analizar la influencia de Levi en la narra-tiva testimonial argentina como modelo enunciativo. El estudio culmina con una conversación con Nora Strejilevich, donde se reflexiona – a través de Primo Levi – sobre la lectura y transmi-sión del testimonio como actos de resistencia y de creación.


SUMMARIES

MARCELA CROCE, Los raros: The Beginning of the Infamous Latin American Collections. Between the first publication of Los raros (Rubén Darío, 1896) and the release of La literatura nazi en América (Roberto Bolaño, 1996), a collection of texts, conceived as compilations of eccentric fig-ures, was circulating. This essay explores two moments in such a deliberately constructed series: Darío’s beginnings and the appear-ance of Borges’s Historia universal de la infamia in 1935. The mod-ernist complacency toward the morbid by an artistic progeny is transformed into the brazen version of a crime series, more inter-ested in winning over an audience than in affirming elective affini-ties.

ALESSANDRA GHEZZANI, Alienation and Iconoclasm: The Technique of Portraiture in Rubén Darío’s Los raros. This article examines the contribution that Rubén Darío’s collec-tion of essays Los raros (1896) gave to the stabilization of the modernist aesthetic movement by focusing on the practices of reworking, imitation, and reshaping of the texts commented on and reviewed in the volume. Special attention is paid to the por-trait character, with examples such as those of Rachilde, Ibsen, and others, in order to show how Darío’s physical descriptions of the authors become a discursive practice marked by strong critical commentaries.

ANALÍA GERBAUDO, About Scraps. Notes on Practices and Some Debates. What margin for autonomous action is left to us, as researchers in the social sciences and humanities, in the current transnational regime of knowledge production? And how much room do we allow ourselves? The description of the collective practices carried out by two Argentinian public institutions is the starting point for a reflection on three concepts involved in an always partial and sit-uated response to these questions: “illiberal democracies,” “deconstruction,” and “post-dictatorship.”

SUSANNA NANNI, Memory Archives in Education: Between Argentina and Italy. Starting from a case study concerning a teaching experience car-ried out during the pandemic and here briefly summarized, this essay aims at engaging with the work of Analía Gerbaudo, my playmate in “A dos bandas,” through shared perspectives, atti-tudes, intentions, and concerns, despite the distance between us. Among the intersections and common elements in our work, the following stand out: the practices of exhumation and recovery of scraps; the confluence of teaching and research in a single territo-ry; the collective nature of the agreed-upon construction of knowledge; and the ability to transform a crisis into an opportu-nity.

MANUELA BARRAL, Some Ambivalences in Sur’s Myth of Origins as Told by Victoria Ocampo. This study investigates how Victoria Ocampo recounts her role as founder and editor of Sur magazine, starting from the hypothesis that she constructs an ambivalent myth of its origins: initially, she downplays her own participation, but as time passes and the end of her career approaches, she takes another step and undertakes a leading role. Her articles on the anniversaries of Sur, her accept-ance speech as a member of the Argentinian Academy of Letters, and her Autobiography are here analyzed.

CAMILLA CATTARULLA, Roger Caillois and Transnational Cultural Exchange. In 1939, French philosopher Roger Caillois arrived in Buenos Aires at the invitation of Victoria Ocampo to give a series of lec-tures. He remained there for six years, becoming fully integrated into Sur magazine. Upon his return to France, he founded the collection “La cruz del Sur” for Gallimard, dedicated to contempo-rary Latin American authors. This article examines Caillois’s expe-rience in Argentina, which he recognized as having played a very important role in his development as a writer. Indeed, Caillois can be considered a fully transnational intellectual who knew how to move on both sides of the Atlantic, becoming a conveyor of Latin American literature in Europe and of French literature in South America.

ROSSANA NOFAL, A Möbius Strip to Reflect on Primo Levi’s Writing. Inscriptions in Judgments for Crimes Against Humanity. The article proposes an interpretation of the use of the gray zone metaphor conceived by Primo Levi in his book The Drowned and the Saved (New York: Summit Books, 1988) to explain the failure to indict collaborating witnesses in the judgments of the trials for crimes against humanity held in the city of San Miguel de Tucumán (Argentina) since August 2008. The analysis involves both the modulations of the genre’s fiction and the protocols used for the publication of the testimonies produced in court. The central point of the reflection is the reading of these verdicts as literary artifacts.

EMILIA PERASSI, The Survivor’s Voice: Notes for an Argentinian Reading of Primo Levi (and a Conversation with Nora Strejilevich). This contribution examines the reception of Primo Levi in Argentina and his gradual integration into the public memory of the Shoah. Starting from the periodization of Kahan, Lvovich, and Wechsler, and from Paula Simón’s and Liliana Ruth Feierstein’s interpretations, it aims at analyzing Levi’s influence on Argentinian testimonial fiction as an enunciation model. This essay ends with a conversation with Nora Strejilevich, who reflects through Primo Levi – on the reading and transmission of testi-mony as acts of resistance and creation.


RESUMOS

MARCELA CROCE, Los raros: início das galerias infames latino-america-nas. Entre a publicação inicial de Los raros (Rubén Darío, 1896) e a edi-ção de La literatura nazi en América (Roberto Bolaño, 1996), circula um conjunto de textos organizados como coleções de extravagan-tes. Aqui se investigam dois momentos da voluntariosa série: o arranque dariano e o aparecimento de Historia universal de la infa-mia de Borges em 1935. O deleite modernista pelo mórbido de uma progênie artística transforma-se numa versão descontraída da série criminal, mais empenhada em conquistar um público do que em afirmar as afinidades eletivas.

ALESSANDRA GHEZZANI, Estrangeirização e iconoclastia: a técnica do retrato em Los raros de Rubén Darío. O artigo examina a contribuição que a coletânea de ensaios Los raros (1896) de Rubén Darío oferece para a consolidação da cor-rente estética modernista, concentrando-se nas práticas de reela-boração, imitação e remodelagem dos textos comentados e rese-nhados no volume. Atenção especial é dada à figura do retrato, com exemplos como os de Rachilde, Ibsen e outros, para mostrar como a descrição física dos autores realizada por Darío se trans-forma em uma prática discursiva dotada de uma marcada compo-nente crítico-comentativa.

ANALÍA GERBAUDO, Em redor dos (des)feitos. Notas sobre práticas e alguns debates. Que margem de ação autônoma nos resta, como pesquisadorxs em ciências sociais e humanas, no atual regime transnacional de produção do saber? E que margem nos concedemos? A descrição de práticas coletivas realizadas em duas instituições públicas da Argentina é o ponto de partida para uma reflexão em torno de três conceitos envolvidos em uma resposta, sempre parcial e situada, a essas perguntas: “democracias iliberais,” “desconstrução” e “pós-ditadura.”

SUSANNA NANNI, Arquivos de memória na educação: a duas bandas entre Argentina e Itália. A partir de um estudo de caso sobre uma experiência didática rea-lizada em plena pandemia, aqui apresentada a grandes pinceladas, presente artigo pretende dialogar com o trabalho de Analía Gerbaudo, parceira de jogo em “A duas bandas,” por meio de perspectivas, atitudes, intenções e inquietações compartilhadas, apesar das distâncias. Entre as interseções e os elementos comuns de nossos trabalhos, destacam-se: as práticas de exumação e res-gate de (des)feitos; a confluência da didática e da pesquisa em um mesmo território; o caráter coletivo na construção conjunta do conhecimento; a transformação de uma situação de crise em oportunidade.

MANUELA BARRAL, Algumas ambivalências no mito de origem de Sur con-tado por Victoria Ocampo. Investiga-se como Victoria Ocampo narra seu papel como funda-dora e diretora da revista Sur, a partir da hipótese de que ela cons-trói um mito de origem ambivalente: inicialmente, minimiza sua própria participação, mas, com o passar do tempo e à medida que se aproxima do final de sua carreira, realiza outro movimento e assume seu protagonismo. Serão examinados seus artigos sobre os aniversários de Sur, seu discurso de posse como membro da Academia Argentina de Letras e sua Autobiografia.

CAMILLA CATTARULLA, Roger Caillois e o intercâmbio cultural transnacio-nal. Em 1939, o filósofo francês Roger Caillois chega a Buenos Aires a convite de Victoria Ocampo para uma série de palestras. Permanecerá lá por seis anos, integrando-se perfeitamente à revis-ta Sur. De volta à França, fundará para a Gallimard a coleção “La cruz del Sur,” dedicada à publicação de autores latino-americanos contemporâneos. O presente artigo examina a experiência de Caillois na Argentina, à qual ele mesmo reconhecerá uma função de grande importância para seu aperfeiçoamento como escritor. De fato, Caillois pode ser considerado basicamente como um inte-lectual transnacional que soube se movimentar em ambos os lados do Atlântico, tornando-se um barqueiro da literatura latino-ameri-cana na Europa e da literatura francesa na América do Sul.

ROSSANA NOFAL, Uma fita de Möbius para pensar sobre a escrita de Primo Levi. Inscrições nas sentenças por crimes de lesa-humanidade. O artigo propõe uma leitura do uso da metáfora da zona cinzenta concebida por Primo Levi em seu livro Os afogados e os sobreviventes: os delitos, os castigos, as penas, as impunidades (São Paulo: Paz e Terra, 1990) para explicar a não imputação das testemunhas colaborado-ras nas sentenças judiciais por crimes de lesa-humanidade realiza-dos na cidade de San Miguel de Tucumán (Argentina) desde agos-to de 2008. A análise envolve tanto as modulações da ficcionalidade do gêne-ro quanto os protocolos de edição dos testemunhos produzidos no âmbito judicial. O eixo central da reflexão é a leitura da senten-ça como artefato literário.

EMILIA PERASSI, A voz do sobrevivente: apontamentos para uma leitura argentina de Primo Levi (e uma conversa com Nora Strejilevich). O artigo examina a recepção de Primo Levi na Argentina e sua progressiva integração à memória pública do Holocausto. A partir das periodizações de Kahan, Lvovich e Wechsler, bem como das leituras de Paula Simón e Liliana Ruth Feierstein, propõe-se anali-sar a influência de Levi na narrativa testemunhal argentina como modelo enunciativo. O estudo culmina com uma conversa com Nora Strejilevich, na qual se reflete – por meio de Primo Levi –sobre a leitura e a transmissão do testemunho como atos de resis-tência e de criação.

Lascia una tua recensione

Lascia una tua recensione
Hai letto questo libro? vuoi lasciare una tua recensione? iscriviti al sito e accedi con il tuo utente e la tua password per scrivere un tuo commento.
Grazie

Autenticati per poter scrivere una recensione. Accesso